Για να γίνει πιο εύκολα κατανοητή η αιτιολογία της φλεβικής ανεπάρκειας και των κιρσών πρέπει προηγουμένως να γίνει μια σύντομη αναφορά στο κυκλοφορικό σύστημα.

Η καρδιά, με τη λειτουργία της, τροφοδοτεί διαρκώς τις αρτηρίες με αίμα. Οι αρτηρίες μεταφέρουν το αίμα σε όλο το σώμα για να αποδώσουν το απαραίτητο οξυγόνο για την ομαλή λειτουργία των ιστών και μέσα στον αυλό τους επικρατούν συνθήκες υψηλής πίεσης. Η διάμετρος των αρτηριών μειώνεται συνεχώς όσο αυξάνεται η απόστασή τους από την καρδιά και τελικά αποκτούν πραγματικά πολύ μικρή διάμετρο και το αίμα εισέρχεται στα τριχοειδή αγγεία. Αυτά έχουν πολύ λεπτό τοίχωμα μέσω του οποίου το οξυγόνο και οι θρεπτικές ουσίες που περιέχονται στο αίμα περνάνε στους ιστούς. Το τοίχωμα των αρτηριών είναι αρκετά παχύ και μυώδες, έτσι ώστε να ανταπεξέρχονται στις συνθήκες αυξημένης πίεσης που επικρατούν μέσα σε αυτές.

Οι φλέβες έχουν ακριβώς τον αντίθετο ρόλο από τις αρτηρίες – μεταφέρουν από τα τριχοειδή αγγεία το διοξείδιο του άνθρακα και τα παράγωγα του μεταβολισμού στην καρδιά. Από την καρδιά το αίμα οδηγείται στους πνεύμονες για τον επανεμπλουτισμό του σε οξυγόνο. Η πίεση στις φλέβες είναι αισθητά μικρότερη από την πίεση στις αρτηρίες – σε κάποια σημεία γίνεται μέχρι και αρνητική.

Οι φλέβες είναι πολύ περισσότερες από τις αρτηρίες και έχουν πολύ πιο λεπτό τοίχωμα. Χαρακτηρίζονται από μεγαλύτερη διάμετρο και συχνά παίζουν το ρόλο δεξαμενής για το αίμα. Το φλεβικό σύστημα είναι τόσο μεγάλο που περιέχει το 70-80% του συνολικού όγκου του αίματος του ανθρώπινου σώματος.

Το φλεβικό δίκτυο των κάτω άκρων

Αποτελείται από δύο συστήματα, το εν τω βάθει και το επιπολής. Αυτά τα συστήματα συνδέονται μεταξύ τους σε διάφορα σημεία. Το δίκτυο που είναι κυρίως υπεύθυνο για την απορροή του φλεβικού αίματος από το πόδι είναι το εν τω βάθει. Οι εν τω βάθει φλέβες βρίσκονται μεταξύ των μυών και κάτω από αυτούς. Ακολουθούν την πορεία των ομώνυμων αρτηριών και μεταφέρουν περισσότερο από το 80% του φλεβικού αίματος από τα πόδια προς την καρδιά.

Το επιφανειακό φλεβικό δίκτυο βρίσκεται μεταξύ του δέρματος και των μυών. Έχει πάρα πολλές ανατομικές παραλλαγές, έτσι ώστε να είναι σχεδόν αδύνατο να είναι πανομοιότυπο σε δύο διαφορετικούς ανθρώπους. Αυτό επηρεάζει τόσο τον τρόπο εμφάνισης όσο και τον τρόπο αντιμετώπισης της συγκεκριμένης πάθησης. Για άριστα αποτελέσματα λοιπόν ο τρόπος αντιμετώπισης θα πρέπει να είναι εξατομικεύεται.

Παρά τις ανατομικές παραλλαγές, υπάρχουν δύο κύριες επιπολής φλέβες σε κάθε άνθρωπο. Η μία ονομάζεται μείζων σαφηνής φλέβα. Αυτή διατρέχει το πόδι σε όλο το μήκος του, μέχρι τη βουβωνική περιοχή, στην οποία συνδέεται με το εν τω βάθει φλεβικό σύστημα και τη μηριαία φλέβα (σαφηνομηριαία συμβολή). Η άλλη φλέβα του επιπολής φλεβικού συστήματος είναι η ελάσσων σαφηνής, η οποία διατρέχει την οπίσθια επιφάνεια της γαστροκνημίας και συνδέεται με το εν τω βάθει φλεβικό δίκτυο και την ιγνυακή φλέβα πίσω από το γόνατο (σαφηνοιγνυακή συμβολή).

Αν και η πίεση του αίματος στις φλέβες είναι τόσο χαμηλή, το έργο που έχουν αναλάβει οι φλέβες είναι ιδιαίτερα δύσκολο – πρέπει να μεταφέρουν το αίμα από τα πόδια στη καρδιά, ενάντια στη δύναμη της βαρύτητας και χωρίς τη βοήθεια της καρδιακής αντλίας. Αυτή η πρόκληση αντιμετωπίζεται επειδή στο σώμα υπάρχουν δύο πολύ σημαντικοί μηχανισμοί. Ο ένας είναι η μυϊκή αντλία στην κνήμη και ο άλλος οι βαλβίδες που υπάρχουν στις φλέβες.

Η μυϊκή αντλία της κνήμης

Μέσα στους μύες κυρίως της κνήμης υπάρχουν μεγάλες φλέβες οι οποίες παίζουν το ρόλο δεξαμενής. Όταν οι μύες είναι χαλαροί αυτές οι φλεβικές δεξαμενές γεμίζουν με φλεβικό αίμα. Κατά τη σύσπαση των μυών, κάτι που συμβαίνει για παράδειγμα κατά τη διάρκεια της βάδισης, οι φλεβικές δεξαμενές αδειάζουν και το αίμα που περιέχεται σε αυτές προωθείται προς τα πάνω. Εκτός από την μυϊκή σύσπαση σημασία έχει και ο μυϊκός τόνος, δηλαδή η τάση που έχουν οι μυϊκές ίνες όταν οι μύες είναι σε κατάσταση ηρεμίας. Όσο πιο γυμνασμένος είναι ένας μυς, τόσο πιο ισχυρός είναι ο μυϊκός τόνος του. Αυτός είναι και ο λόγος που το περπάτημα και η γυμναστική βοηθάει στη λειτουργία των φλεβών – οι γυμνασμένοι μύες της κνήμης έχουν ισχυρότερο τόνο και άρα είναι πιο αποτελεσματικοί στην προώθηση του αίματος προς την καρδιά.

Οι φλεβικές βαλβίδες

Οι βαλβίδες αποτελούν αποκλειστικό χαρακτηριστικό των φλεβών. Αποτελούνται από δύο πέταλα και επιτρέπουν την διέλευση του αίματος μόνο προς μια κατεύθυνση. Μια υγιής βαλβίδα στις φλέβες των ποδιών επιτρέπει την διέλευση του αίματος με κατεύθυνση από τα δάκτυλα των ποδιών προς την καρδιά και μόνο και όχι παλίνδρομα.

Ποιά τα αίτια της φλεβικής ανεπάρκειας;

Όταν οι βαλβίδες στις φλέβες υποστούν βλάβη το αίμα θα αρχίσει να κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση, δηλαδή, από την καρδιά προς τα κάτω άκρα. Η παθολογική κίνηση του αίματος ενισχύεται επιπλέον από τη βαρύτητα και από την αύξηση της πίεσης στην κοιλιά, όταν μιλάμε, βήχουμε ή σηκώνουμε βάρη. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα ο όγκος του αίματος στα πόδια να αυξάνει και συνεπώς αυξάνεται και η ενδοφλεβική πίεση. Έτσι, σε βάθος χρόνου, το τοίχωμα των φλεβών αυτών αρχίζει να αδυνατίζει και να λεπταίνει με αποτέλεσμα οι φλέβες να αρχίζουν να διατείνονται και να γίνονται εμφανείς. Η διάταση αυτή οδηγεί σε αύξηση τόσο της διαμέτρου όσο και του μήκους τους. Καθώς στο φλεβικό τοίχωμα υπάρχουν αισθητικές νευρικές ίνες, η καθιστική ζωή και η ορθοστασία μπορεί να οδηγήσουν στην εκδήλωση συμπτωμάτων όπως βάρος, καύσο, πόνο ή κνησμό.

Γίνεται λοιπόν κατανοητό ότι τόσο οι ευρυαγγείες όσο και οι κιρσοί προκύπτουν με τον ίδιο τρόπο. Η πάθηση η οποία χαρακτηρίζεται από την εμφάνισή τους ονομάζεται Χρόνια Φλεβική Ανεπάρκεια. Αποτελεί μία κατάσταση που χρειάζεται προσοχή καθώς η μειωμένη ροή του αίματος στις πάσχουσες φλέβες είναι ένας πολύ ισχυρός παράγοντας για τη δημιουργία θρομβώσεων, κάτι που δυνητικά μπορεί να φανεί υπό προυποθέσεις απειλητικό ακόμα και για την ίδια τη ζωή του ασθενούς.